De oorsprong van een woord, oftewel de etymologie, zegt veel over het concept waar dit woord een teken voor is. De volledige betekenis van een woord zit tautologisch in zichzelf verborgen, en daarom is het waardevol haar oorsprong te duiden, uit welke praktijk ze is ontstaan.

Communicatie, informatie, betekenis en kennis zijn abstracte begrippen die de conceptuele basis voor communicatie vormen. Om tot een begrip van communicatie te komen, moeten deze begrippen eerst worden herleid tot de etymologische bron. Op die manier kunnen we zien hoe deze concepten tot stand zijn gekomen in het menselijk begrip, hoe ze zich tot elkaar verhouden en hoe ze de basis vormen voor een systeem.

Communicatie

Philippa (2009) geeft als letterlijke betekenis van het woord communicatie: uitwisseling van informatie, te communie gaan, overleg, mededeling of kennisgeving. Het is de verzelfstandiging van het woord communiceren, wat wordt teruggeleid tot de betekenis ter hand stellen of meedelen. Het is herleid van het Franse begrip communier, hetgeen deelnemen betekent. Op zijn beurt is deze term afgeleid van het Latijnse communicare, een werkwoord dat voortkomt uit het zelfstandig naamwoord communis, gemeenschappelijk. Communis is samengesteld uit twee woorden, com en munire, die respectievelijk met en bouwen betekenen (Pinkster 2014).

De twee basale woorden waaruit communicatie uiteindelijk bestaat, met en bouwen, laat zien dat het in essentie een proces is door meerdere mensen wordt gedaan, ‘met’ anderen, en wat wordt gedaan is ‘bouwen’, aan begrip. Bouwen aan een constellatie van betekenissen, een discours, waarmee degenen die in het communicatieve proces betrokken zijn betekenisvolle informatie kunnen uitwisselen, om vanuit het tot stand gebrachte begrip een praktijk te kunnen uitvoeren.

Informatie

Informatie wordt gesteld kennis als betekenis te hebben. Het wordt herleid naar een het 15e eeuwse Frans inlichting, nasporing. Nog ouder is het 13e eeuwse Frans enformacion, hetgeen onderzoek naar feiten betekent. Dit woord is uiteindelijk ontleend aan het Latijnse werkwoord informare, instrueren of opleiden, van het zelfstandige informatio, wat begrip, voorstelling, of vorm betekent. De twee lexicale eenheden van informatie zijn het Latijnse in en forma-formare-formatus. Forma betekent vorm of staat, haar werkwoordelijke variant vormen en haar participium gevormd; in is een voorzetsel met legio vertalingen die afhankelijk zijn van de grammaticale context: in, bij, aan, op, volgens en zelfs aangaande zijn mogelijke vertalingen.

Kijkende naar de woorden in en forma, waarvoor we hier voor het gemak de vertaling in zullen gebruiken, kunnen we stellen dat informatie een of meer betekenissen zijn die in een bepaalde vorm worden gecommuniceerd. Een gedachte is een vaststelling van een stand van zaken, wordt gemediëerd door een woord en wordt aan een ander kennis gegeven. Het woord is de vorm, forma, en zo wordt een gedachte in een vorm gegoten. Observaties, waaruit we in principe losse gegevens krijgen die we in ons opnemen en omgezetten in gedachten, structureren we aan de hand van woorden die we kennen. Zo gieten we de losse gegevens in vormen, we structureren de gegevens door middel van taal, en ontstaat zo een formatie.

Betekenis, teken

Voor betekenis wordt als letterlijke vertaling inhoud of beduiding gegeven. Betekenis heeft als stam teken of teke-, -is of nis als achtervoegsel, en be-, als voovoegsel. Het werkwoord betekenen is te herleiden op het Oudnederlands betseigneda wat aanduiden of vaststellen betekent. Nog ouder is het Oudsaksisch bitēkniandelīk, aanduiden of een teken geven aan. Voor de de herkomst van betekenis moeten we dus uitgaan van haar stam teken. Teken stamt van het Oudsaksisch teikan, wat blijk of merk betekent. In de meest basale betekenis van het woord werd teikan vaak gebruikt als een blijk van (h)erkenning, van hetzij het aardse, hetzij het Goddelijke:

“ dar umbe sal ic u … ein teiken geuen harde scone. ein andolihe uan einen rinde.

die willic dat men uor ú binde. ant iseren uan úwen spere”

“daarom zal ik u als beloning een zeer fraai herkenningsteken geven. Een worst

van rundvlees, daarvan wil ik dat men deze voor u aan het ijzer van uw speer zal binden”

(Philippa 2009);

“Anderen verlangden van hem een teken uit de hemel om hem op de proef te stellen”

(Dalen-Oskam & Mooijaart 2005).

Een teken is dus een blijk van een boodschap, een gestalte, een herkenningspunt, met een inhoud. Met andere woorden: een vorm met een betekenis. Betekenis als zelfstandig woord bezien is dus de boodschap, de informatie die wordt gedragen door een vorm.

Verder kan teken nog ontleed worden in te en ken. De uitdrukking te kennen geven betekent ook wel uiten of zich uiten. Met een teken uit men zich dus, communiceert men een betekenis.

Symbool

Een symbool is volgens de Van Dale (2015) een waarneembaar teken of voorwerp dat iets abstracts uitdrukt. Het woord is herleid uit het Frans symbole, een herkenningsteken, dat wat iets abstracts of afwezigs vertegenwoordigt, wat op haar beurt weer is afgeleid van het Latijn symbolum, wat ook teken of herkenningsteken betekent. De bron van dit woord is te vinden in het Griekse sumbolon, de zelfstandige vorm van het werkwoord sumballein, wat samenvoegen betekent.

Een symbool is dus een samenvoeging van een teken of voorwerp, een vorm, en een betekenis. Een symbool is in essentie een synoniem voor teken, want een teken is per definitie betekenisvol. Een teken is een vorm die een betekenis communiceert, en daarom net als symbool een samenvoeging van een vorm en een betekenis.

Kennis, kennen

Kennis wordt in de Dikke Van Dale (2015) ook wel omschreven als dat wat iemand weet. Het kan herleid worden herleid tot het Middelnederlands kennesse of kinnesse, dat wat men kent. Het is een verzelfstandiging van het werkwoord kennen. Al in het Oudnederlands dit werkwoord in gebruik als kennen en in het Oudsaksisch als kennian, hetgeen weten of ervaring hebben in betekent. De oudst bekende vorm komt uit het Proto-Germaans, kannjan-, wat de causatief van de ablautsvorm van de wortel van kunnen (WNT).

Kennis is dus uiteindelijk terug te leiden op het werkwoord kunnen, wat duidt op de mogelijkheid een handeling te kunnen uitvoeren. Kennis is wat iemand weet en weten duidt, in de gangbare definitie van het woord, op een mentale toestand, een mentale representatie van standen van zaken in de wereld. Maar als we in theorie weten hoe iets uitgevoerd moet worden, dan wil dat nog niet zeggen dat wij dat ook daadwerkelijk kunnen in de praktijk. Er bestaat dus een discrepantie tussen de oorspronkelijke betekenis van het woord en de betekenis die nu gangbaar is. De herkomst van het woord laat zien dat kennis, het kennen van een betekenis, in de eerste plaats gestoeld is op een concrete praktijk. Bovendien is de enige manier om te toetsen of iemand een regel of gebruik kent, te beschouwen of hij het gebruik kan uitvoeren. We kunnen zelfs nog stellen dat de maatstaf van in hoeverre mensen elkaar kennen de mogelijkheid is om met elkaar te kunnen omgaan, oftewel succesvol met elkaar te kunnen communiceren.

http://www.diegomallien.com/wp-content/uploads/2018/01/Communicatie.jpghttp://www.diegomallien.com/wp-content/uploads/2018/01/Communicatie-150x150.jpgDiederik MallienWho loves philosophy?De oorsprong van een woord, oftewel de etymologie, zegt veel over het concept waar dit woord een teken voor is. De volledige betekenis van een woord zit tautologisch in zichzelf verborgen, en daarom is het waardevol haar oorsprong te duiden, uit welke praktijk ze is ontstaan. Communicatie, informatie, betekenis en...Bezinning op het controversiële - Tijd voor een nuchtere beschouwing